خداوند تنها تكيه گاه موجودات است اين جمله‌ها ، شبيه دعايى است كه سيد ابن طاووس - رحمه‌اللَّه - به نقل از امام رضا - عليه‌السّلام - و ايشان به نقل از پدران بزرگوارش از رسول خدا - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - ، ضمن دعاى بعد از دو ركعت نماز كه در روز آغازين ماه محرّم خوانده مىشود ، آمده است . « 1 » امّا آن چه در رابطه با توضيح اين جمله‌ها مىتوان نگاشت ، اين است كه خداوند به حساب تكوين و واقع امر ، همواره عماد ، ذخر ، سَنَد ، غياث و حرزِ همه‌ى موجودات و بندگان بوده و مىباشد ، به گونه‌اى كه اگر لحظه‌اى چشم عنايت خود را از آن‌ها بپوشد ، به نيستى خواهند گراييد . به عبارت ديگر ، او سبحانه بر همه‌ى موجودات محيط مىباشد و عالم مُلك مظاهر ( كه ظهورات كمالات الهى است ) ، به ملكوت آن‌ها ( كه نام‌ها و صفات حضرت حق مىباشد ) بستگى دارد و از اين رو ، خداوند ، عماد ، ذخر ، سند ، غياث و حرز آن‌ها است . بنابراين ، تعبير دعا با بيان نفى و اثبات : « يا ذُخْرَ مَنْ لا ذُخْرَ لَهُ . . . » ، ناظر به اين است كه بشر تا زمانى كه به خود مىنگرد ، همه چيز را به خويش نسبت مىدهد و ديده‌ى خدابين او - كه همه چيز را از او و به او ببيند - كور مىگردد و از اين كورى ، بهره‌اى جز ضلالت و تهيدستى دو جهان نصيبش نمىشود ؛ ولى اگر ديده‌ى باطنش گشوده گردد و او سبحانه را همه چيز و همه كاره‌ى خود ببيند ، ميوه‌ى وجودش را كه شهود الهى است ، چيده و در دوسرا از آن بهره‌مند گرديده و خواهد گفت : « يا ذُخْرَ مَنْ لا ذُخْرَ لَهُ . . . » و نيز خواهد گفت : ( 451 ) « يا كَرِيمَ الْعَفْوِ ! يا حَسَنَ الْبَلآءِ ! يا عَظِيمَ الرَّجآءِ ! يا عَوْنَ الضُّعَفآءِ ! يا مُنْقِذَ الْغَرْقى ! يا مُنْجِىَ الْهَلْكى ! يا مُجْمِلُ ! يا مُنْعِمُ ! يا مُفْضِلُ ! » « 2 » اى صاحب گذشت بزرگوارانه ! اى صاحب بلاى [ احسان ] نيكو ! اى كسى

--> ( 1 ) . ر . ك : اقبال الاعمال ، ص 553 . ( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 181 .